Golden Era of Buddhism ဗုဒၶဘာသာေရႊေခတ္

ဆရာခင္ဗ်ာ ဗုဒၶျမတ္စြာဘုရားက အိႏၵိယအျပင္ဘက္ကို မေရာက္ဖူးဘူးလို႔ေျပာၾကတယ္။ သမိုင္းဆရာတခ်ိဳ႕က။ ျမန္မာျပည္မွာ ဘုရားဗ်ာဒိတ္ေတာ္ေပးခဲ့တယ္ေနရာေတြ ေျခေတာ္ရာေတြက အမွန္မဟုတ္ဘူးလားဆရာ။

ဘယ္ဘာသာတရားကိုမဆို ေျပာရတာ ခက္တယ္။ ဘာသာေရးသမားဆိုသူ တခ်ိဳ႕က ဝါးလံုးေခါင္းထဲက မထြက္။ တခ်ိဳ႕က ဝါးရင္းတုတ္ကိုင္ျပီး သူ႔ဘာသာေရး ေဟာတယ္။ ကြ်န္ေတာ္တင္ျပတာကိုလည္း ပယ္ႏိုင္ပါတယ္။

အမွန္ကို ဘာနဲ႔သက္ေသျပမလဲက အခက္ခဲဆံုးအရာေတြထဲက တခု။ ေရွးက်တာကို ေရွးေဟာင္း သုေတသနနည္းနဲ႔ စစ္ေဆးရတယ္။

မဟာယာနေရာ ေထရဝါဒပါ လက္ခံထားတာက အာေသာကမင္းၾကီးလက္ထက္က သုေတသနေတြအရ တည္ထားခဲ့တဲ့ ဗုဒၶဘာသာ အမွတ္အသား အေဆာက္အဦေတြ ျဖစ္တယ္။ အဲဒါေတြအားလံုးလိုလိုက မဇၩိမေဒသလို႔ေခၚတဲ့ ပထဝီထဲမွာ တည္ရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ အာဖကန္နစၥတန္မွာ တာလီဘန္ေတြက ဗံုးခြဲဖ်က္ဆီးလိုက္တဲ့ Buddhas of Bamiyan ေတြလည္း အထင္အရွားရွိခဲ့တယ္။

Ashoka အာေသာကမင္းဟာ အိႏၵိယတိုက္ငယ္မွာ Maurya Dynasty ေမာရိယမင္းဆက္ကိုတည္ေထာင္သူျဖစ္တယ္။

BCE 268 ကေန 232 အထိျဖစ္တယ္။

ျမတ္စြာဘုရား ဖြားျမင္ေတာ္မူရာ၊ ဘုရားျဖစ္ေတာ္မူရာနဲ႔ ပရိနိဗၺာန္စံေတာ္မူရာေဒသျဖစ္တဲ့ အိႏၵိယကေန ဗုဒၶဘာသာ ကြယ္ေပ်ာက္ရျခင္းဟာ တျဖည္းျဖည္းသေဘာျဖစ္တယ္။ ၁၂ ရာစုမွာ အျပီးသတ္ကြယ္ပသြားတယ္။ အေၾကာင္းတရား အမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ကြယ္ခဲ့ရတာျဖစ္တယ္။

၁။ Gupta Empire (320–650 CE) ဂူးပတာအင္ပါယာေနာက္မွာ တိုင္းျပည္က တစုတည္းမဟုတ္ေတာ့ပါ။ အဲဒါကေန စတင္တယ္။ ေဒသအလိုက္ဘုရင္ေတြက Hindu Brahmins ဟိႏၵဴဘရာမင္ေတြကို ဆရာတင္ၾကတယ္။

၂။ ဒုတိယအခ်က္ကေတာ့ အိႏၵိယေျမာက္ပိုင္းကို Indo-Iranian Huns, White Huns, Sunni Muslim Turkic-Mongolians, Arabs နဲ႔ Persians ေတြကက်ူးေက်ာ္ဝင္ေရာက္သိမ္းပိုက္ျခင္းျဖစ္တယ္။

၃။ ဗုဒၶဘာသာ အေဆာက္အဦေတြ ဖ်က္ဆီးျခင္း ခံရတယ္။ ဘာသာေရးႏွိပ္ကြပ္မႈေတြခံရတယ္။ Hinduism ဟိႏၵဴနဲ႔ Islam အစၥလမ္ဘာသာေတြက အႏိုင္ယူလာတယ္။ အၾကီးမားဆံုးထိုးႏွက္ခံရမႈေတြကေတာ့ -

၄။ Islamization of Bengal ဘဂၤလားေဒသကို အစၥလမ္ဘာသာေျပာင္းျခင္း၊

၅။ Nalanda နာလႏၵာ၊ Vikramasila နဲ႔ Odantapuri ေတြကို Delhi Sultanate ေဒလီစူလ္တန္ရဲ႕ စစ္သူၾကီး Muhammad bin Bakhtiyar Khalji ကဖ်က္ဆီးျခင္း။

185 BCE မွာ ဟိႏၵဴဘာသာဝင္ Pushyamitra Shunga ကေန Pataliputra ပါဋလိပုတ္မွာရွိတဲ့ Ashokan pillared hall and the Kukutarama monastery ေတြကိုဖ်က္ဆီးျပီး ဗုဒၶဘာသာ ေမာရိယအင္ပါရာကို အဆံုးသတ္လိုက္တယ္။ သူကလည္း ေမာရိယစစ္သူၾကီး။ Brihadratha Maurya ဘုရင္ကို သတ္ျပီး ဘုရင္လုပ္တဲ့သူ။ ဗုဒၶဘာသာဝင္ေတြကို ႏွိပ္ကြပ္အေရးယူသူ။

ပါရွားေဒသမွာ 224 CE ကစျပီး Zoroastrianism ဘာသာေရးထြန္းကားလာတယ္။ တျခားဘာသာေတြကို ႏွိပ္ကြပ္တယ္။ ဗုဒၶဘာသာ အေနာက္ဘက္ဆီျပန္႔လာႏိုင္ျခင္းကို တားဆီးရာက်တယ္။ ဗုဒၶရုပ္ပြါးေတာ္ေတြ ဖ်က္ဆီးတယ္။ တခ်ိဳ႕ Sassanids ဘုရင္ေတြက ဗုဒၶဘာသာကို သီးခံတယ္။ Buddha statues at Bamiyan ဘာမီယန္ေဒသမွ ၾကီးမားတဲ့ ဗုဒၶရုပ္ပြါးေတာ္ၾကီးႏွစ္ခု ထုလုပ္တာ ခြင့္ျပဳတယ္။ Lokottaravada ေနာက္လိုက္ေတြက တည္ထား ကိုးကြယ္ၾကတာ ျဖစ္တယ္။ ၆ ရာစုႏွစ္က။ ဘာဘူးျမိဳ႕နဲ႔ ၈၁ မိုင္ေဝးတယ္။ ၁၈၀ ေပနဲ႔ ၁၂၅ ေပျမင့္တယ္။ ကာဗြန္စစ္နည္းအရ အေသးက 570 AD ေလာက္ကနဲ႔ အၾကီးက 618 AD ေလာက္က တည္ထားတာလို႔သိရတယ္။ ပုဂံျပည္ကို ဗုဒၶဘာသာ မေရာက္ေသးပါ။

အဲဒီေနာက္ Kirder ဆိုသူ Zoroastrian ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ကေန အာဖကန္မွာရွိတဲ့ ဗုဒၶဘာသာ အေဆာက္အဦေတြကို ဖ်က္ေစတယ္။ သူေသေတာ့ ဗုဒၶဘာသာျပန္ထြန္းကားလာႏိုင္ျပန္တယ္။

အာဖကန္မွာ Taliban တာလီဘန္ေတြၾကီးစိုးေတာ့ ဘာမီယန္ေဒသက ဗုဒၶရုပ္ပြါးေတာ္ၾကီးေတြကို တာလီဘန္ေခါင္းေဆာင္ Mullah Mohammed Omar အမိန္႔အရ ၂၀၀၁ ခု မတ္လမွာ ဗံုးခြဲဖ်က္ဆီးလိုက္တာျဖစ္တယ္။

ဗုဒၶဘာသာဟာ အိႏၵိယမွာ ႏွိမ္နင္းခံရေတာ့ သီရိလကၤာကို ေရာက္လာတယ္။ ေနာက္ ျမန္မာျပည္အပါအဝင္ အေရွ႕ေတာင္ အာရွကို ေရာက္တယ္။ အေရွ႕အာရွကိုလည္း ေရာက္တယ္။ အာရွတိုက္အလယ္ပိုင္းလည္းေရာက္တယ္။ တျခား ေဒသေတြကို ေရာက္တာက ကိုးကြယ္သူေတြ ေရာက္လာေနထိုင္ရာကေနသာ ျဖစ္တယ္။

မဇၩိမေဒသျပင္ပေနရာေတြကို ဗုဒၶဘာသာျပန္႔တာက ဘုရားရိနိဗၺာန္စံျပီးမွျဖစ္တယ္လို႔ေျပာတာ မမွားေလာက္ပါ။ ေရွးေဟာင္းပစၥည္းေတြရဲ႕ သက္တမ္းကို Carbon-14 ကာဗြန္-၁၄၊ ဒါမွမဟုတ္ Radiocarbon ေရဒီယိုကာဗြန္ ေခၚတာနဲ႔ ခန္႔မွန္းရတယ္။

ဘာသာေရးမွာ လူေတြလက္ခံယံုၾကည္ေနၾကတာကို ကန္႔လန္႔တိုက္သလိုလုပ္တာလည္း မသင့္ပါ။ ဘယ္အရာမဆို အဆံုးမွာ ပ်က္စီးကြယ္ေပ်ာက္ရတယ္။ အမွန္တရားလည္း ပါတယ္။

ေဒါက္တာတင့္ေဆြ

၅-၁-၂၀၂၁